Vremenska linija 1:
Nacionalsocijalizam i antisemitizam u nacističkoj Nemačkoj, i Holokaust

Ideologija mržnje koja je vodila u Holokaust

dr Sanela Šmid
istoričar

Moderni antisemitizam

Krajem 19. veka: rađanje modernog antisemitizma u Evropi. Za razliku od ranijih oblika antisemitizma, posebno hrišćanskog antijudaizma, na scenu stupa pseudo-naučni oblik antisemitizma zasnovan na nacionalizmu, rasizmu i socijal-darvinizmu.

Nemačka gubi Prvi svetski rat

Nemačka gubi Prvi svetski rat. Ukida se monarhija i proglašava republika.

Protokoli sionskih mudrac

1919. izlazi prvo nemačko izdanje „Protokola sionskih mudraca“.
(Tokom hiljadu devetsto dvadesetih knjiga je prevedena na mnoge jezike i postala najrasprostranjeniji antisemitski pamflet u 20. veku. Ključna teza Protokola je svetska jevrejska zavera, koju nacionalsocijalisti takođe koriste u svojoj propagandi. U vreme nacionalsocijalizma Protokoli postaju obavezno štivo u školama.)

Versajski mirovni ugovor

Donet Versajski mirovni ugovor koji ima teške posledice za Nemačku. Sporazum primorava Nemačku da razoruža vojsku i da plaća ratnu odštetu.

Osnovana Nacistička partija

Osnovana Nacionalsocijalistička nemačka radnička partija (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP), skraćeno Nacistička partija.

Atentat na ministra spoljnih poslova

Antisemitska, desničarska tajna organizacija „Organizacija Konzul“ vrši atentat na Jevrejina Valtera Ratenaua, nemačkog ministra spoljnih poslova.

Hitlerov puč

Nakon neuspelog takozvanog ”Hitlerovog puča”, Hitler je uhapšen i provodi nekoliko meseci u zatvoru, tokom kojih piše knjigu „Moja borba“ (“Mein Kampf”). Nakon izlaska iz zatvora Adolf Hitler počinje rad na reorganizaciji Nacističke partije u cilju preuzimanja vlasti legalnim putem.

Izlazi Mein Kampf

Prva edicija Hitlerove knjige ”Moja borba”(”Mein Kampf”). U ovom ekstremno antisemitskom radu Hitler uzdiže arijevsku rasu i zagovara rasni antisemitizam.

Izbori 1928.

Na izborima za Rajhstag u maju u Nemačkoj Hitlerova Nacionalsocijalistička nemačka radnička partija (NSDAP) osvaja 2,6% glasova.

Mladi plan

Donet „Mladi plan“ kojim je regulisana obaveza Nemačke o plaćanju ratne odštete za Prvi svetski rat prema Versajskom ugovoru.

Krah berze u Njujorku

Krah berze u Njujorku i početak svetske ekonomske krize.

Izbori 1930.

Na izborima za Rajhstag Hitlerova Nacionalsocijalistička nemačka radnička partija (NSDAP) osvaja 18,3 % glasova ( 15,7% više glasova u odnose na prethodne izbore!) Stranka koristi ekonomsku krizu, predstavlja se kao mlada dinamična partija i koristi nacionalističku, antikomunističku i antikapitalističku retoriku. Stranka se uzdržava od antisemitskih ideja tokom kampanje u cilju dobijanja većeg broja glasova naročito od srednje klase, što im i uspeva.

Konferencija u Lozani

Konferencija u Lozani održana Jun-Jul 1932. Nemačkoj odloženo plaćanje ratne odštete za Prvi svetski rat na neodređeno vreme.

Izbori 1932.

Na izborima za Rajhstag u Nemačkoj NSDAP osvaja 37,3% glasova.

Nacisti na vlasti

Nakon postavljanja Adolfa Hitlera za kancelara njegova Nacionalsocijalistička partija preuzima vlast. Rasni antisemitizam postaje deo vladinog programa i državne doktrine.

Ukidanje građanska prava

Rajhstag donosi ”Reichstagsbrandverordnung” dekret ukida građanska prava. Koristi se za zatvaranje svih protivnika nacizma.

Hitler kancelar

Na izborima 1933. godine Hitler izabran za kancelara. Postepeno se uspostavlja diktatura. O ovome su izdata dva najvažnija zakona.

Osnovan logor Dahau

Osnovan prvi koncentracioni logor u Nemačkoj - koncentracioni logor Dahau u blizini Minhena.

Hitler donosi zakone bez Rajhstaga

Donet Zakon o punomoćju (Ermächtigungsgesetz), koji daje vladi (Hitleru) moć da donosi zakone bez učešća Rajhstaga (parlamenta)

Bojkot jevrejskih prodavnica, lekara i advokata

Bojkot jevrejskih prodavnica, lekara i advokata.

Izbacivanje ne-arijevaca iz državne službe

Donet ”Zakon o obnovi profesionalne državne službe” ("Gesetz zur Wiederherstellung des Berufsbeamtentums") sa ciljem da članove određenih grupa ”ne-arijevaca” razreši dužnosti iz javnih službi. Ovo se prvenstveno odnosilo na Jevreje, te državne službenike sa političkim uverenjima koja nisu bila u skladu sa nacističkim idejama, što se najviše odnosilo na komuniste. Ovim je donet prvi antisemitski zakon u Nemačkoj još od vremena emancipacije Jevreja 1871. godine. (Izvor: Reichsgesetzblatt, No. 34 from 7 April 1933, p. 175) Paragraf (broj 3) koji se ticao ne-arijevaca (Jevreja) poznat kao ,,Arijevski paragaf”. Pod pritiskom Nacionalsocijalističke radničke partije skoro sve organizacije, sindikati i profesionalna udruženja usvajaju stav tokom 1933. godine prema kom se isključuju Jevreji iz gotovo svih stručnih i društvenih sektora.

Osnovan Gestapo

Osnovana tajna državna policija (Geheime Staatspolizei = Gestapo)

Noć dugih noževa

30. juni - 1. juli 1933 „Noć dugih noževa”: Kako bi učvrstili Hitlerovu apsolutnu moć Gestapo i SS jedinice ubijaju lidere SA (Sturmabteilung) - nacističke sopstvene paramilitarne organizacije (poznate po uniformama sa smeđim košuljama), kao i druge protivnike u svojoj stranci. Najznačajnija žrtva je Ernst Rem - lider SA. Zbog glasina koje su nacisti širili da je SA planirao puč te da je zbog toga morao biti likvidiran, ovaj događaj je poznat i kao „Remov puč”

Spaljivanje knjiga jevrejskih pisaca

Prvo u Berlinu, a nakon toga i u drugim nemačkim univerzitetskim gradovima, studentske organizacije spaljuju knjige jevrejskih pisaca i pisaca protivnika nacističke ideologije.

Zakon o vernosti Hitleru

Donet „Zakon o vernosti državnih službenika i vojnika oružanih snaga”. Državni službenici i oružane snage Vermahta polažu zakletvu vernosti Hitleru.

Nirnberški zakoni

Usvojeni Nirnberški zakoni: „Zakon o zaštiti nemačke krvi i nemačke časti“ i „Zakon o državljanstvu“.
Brakovi između Nemaca (u zakonu navođenih kao građani ”Nemačke ili srodne krvi“) i Jevreja su zabranjeni. Vanbračni seksualni odnosi između Nemaca i Jevreja su zabranjeni. Jevrejima nije dozvoljeno da u svojim domaćinstvima zapošljavaju ženske osobe mlađe od 45 godina Jevrejima se zabranjuje isticanje zastave ili nacionalnih boja Rajha. Jevrejima je dozvoljeno da ističu (samo) Jevrejske boje.

Italija u ratu protiv Abisinije

Italija započela rat protiv Abisinije (današnja Etiopija) u istočnoj Africi.

Antikominternski pakt

Osnovan Antikominternski pakt između nacističke Nemačke i Japana.

Osnovan logor Buhenvald

Početak formiranja nacističkog koncentracionog logora Buhenvald. Time počinje reorganizacija koncentracionih logora u Nemačkoj.

Olimpijske igre 1936.

Hitler otvara Olimpijske igre u Berlinu.

Klupe samo za Arijevce

U Berlinu se pojavljuju prve klupe sa oznakom „samo za Arijevce“.

Italija u Antikominternskom paktu

Italija se priključuje Antikominternskom paktu.

Večiti Jevrejin - antisemitska izložba

Ministar propagande Rajha Jozef Gebels otvara u Minhenu antisemitsku izložbu „Večiti Jevrejin“ (Der ewige Jude). Kasnije prikazivana u Beču, Berlinu, Bremenu, Drezdenu i Magdeburgu do juna 1939. Posetilo je 1,2 miliona posetilaca. 1940. godine u bioskopima prikazivan film sa istim imenom.
Izložba "Jevrejin i Francuska" (Le Juif et la France) prikazivana u Parizu, Bordou, Nansiju septembra 1941 do januara 1942.
Izložba: "Židovi" prikazana u Zagrebu u maju 1942.

Anšlus Austrije

Nacistička Nemačka anektira Austriju. (“Anschluß Österreichs”)

Osnovan logor Mauthauzena

Formiranje Mauthauzena, prvog nacističkog logora u Austriji.

Minhenski sporazum

Potpisan Minhenski sporazum: na kraju konferencije velikih sila Evrope u Minhenu (nisu prisutvovali predstavnici Sovjetskog Saveza i Čehoslovačke) Čehoslovačka primorana da ustupi nacističkoj Nemačkoj delove pogranične teritorije (Sudetska oblast) većinski naseljene stanovništvom koje govori nemački jezik.

Kristalna noć

Kristalna noć (“Reichskristallnacht”): Pogromi Jevreja širom Nacističke Nemačke. Zvanični izvori Nacističke Nemačke navode 91 mrtvih i 7000 uništenih jevrejskih radnji. (Izvor: Kurt Pätzold: "Reichskristallnacht", in: Enzyklopädie des Nationalsozialismus, hrsg. von Wolfgang Benz, Hermann Graml und Hermann Weiß, 2. Aufl. München 1998 (1997), S. 679-680.)

Uredba o plaćanju odštete

Doneta Uredba o „plaćanju odštete“ po kojoj su nemački Jevreji prisiljeni da plate milijardu maraka ”odštete”. Doneta prva Uredba u cilju eliminacije Jevreja iz nemačke ekonomije kojom je Jevrejima zabranjeno da poseduju prodavnice i zanatske radionice. Jevrejima zabranjeno da posećuju bioskope, pozorišta, koncerte i druge kulturne događaje. (Izvor: AdG, p. 3806; ADAP, Serie D, Bd. V, Nr. 649)

Jevrejima zabranjeno da pohađaju nemačke škole

Jevrejskoj deci zabranjeno da pohađaju nemačke škole. Mogli su samo da pohađaju jevrejske škole. Jevrejskim studentima zabranjeno da studiraju na nemačkim univerzitetima.

Jevrejima oduzete vozačke dozvole

Vozačke dozvole Jevreja proglašene nevažećim.

Jevrejima zabranjeno da prodaju na tržnicama

Jevrejima zabranjeno da prodaju na tržnicama.

Aneksija Češke

Nacistička Nemačka okupira a potom i anektira ostatak Češke, dan ranije nakon proglašenja Republike Slovačke.

Himlerovo naređenje o emigraciji Jevreja

Himler izdaje naređenje: jevrejska ilegalna emigracija se treba onemogućiti. Izbeglice i njihove pomagače poslati u koncentracione logore.

Aneksija Albanije

Italija anektira Albaniju 7-8.04.1939.

300.000 ljudi u nemačkim koncentracionim logorima

Prema podacima Gestapoa 300.000 ljudi se nalazi u nemačkim koncentracionim logorima.

Osnovan logor za žene u Ravenzbriku

Osnovan koncentracioni logor za žene u Ravenzbriku.

Čelični pakt

Formiran Čelični pakt između Nemačkog Rajha i Italije.

Jevreje eliminisati iz ekonomskog života

Doneta uredba kojom Jevreje treba eliminisati iz ekonomskog života u Protektoratu Češke i Moravske.

Ribentrop-Molotov sporazum

Hitler i Staljin potpisuju Pakt o nenapadanju između Nemačke i Sovjetskog Saveza (Ribentrop-Molotov sporazum)

Početak Drugog svetskog rata

Nemačka napada Poljsku i time počinje Drugi svetski rat. Hitler naređuje ubijanje bolesnih osoba u bolnicama i staračkim domovima („akcija T4” ili „eutanazija”). Nacisti su ubili više od 70.000 osoba sa invaliditetom (među njima je bilo više od 5.000 dece) do kraja rata.

Jevrejima zabranjen izlazak posle 20 časova

Jevrejima zabranjen izlazak iz njihovih domova posle 20 časova.

Žute trake za poljske Jevreje

Doneta naredba u Krakovu da Jevreji moraju nositi žutu traku sa Davidovom zvezdom. Uskoro se primenjivanje ove odredbe proširilo na čitavu okupiranu Poljsku.

Nemačka napada Dansku i Norvešku

Nemačka vojska napada Dansku i Norvešku bez objave rata.

Geto u Lođu

Nemci formiraju geto za Jevreje u Lođu (Litzmannstadt).

Osnovan logor Aušvic

Nemci formiraju koncentracioni logor u Aušvicu (Oswiezim) za poljske političke zatvorenike.

Nemačke trupe u Parizu

Nemačke trupe umarširale u Pariz.

Francuska kolaboracionistička vlada

Formiranje francuske kolaboracionističke vlade (Viši) u julu, koja upravlja sa više od 40% francuske teritorije. Ostatak Francuske, uključujući Pariz, je pod direktnom nemačkom okupacijom.

Arijanizacija jevrejskih preduzeća

”Arijanizacija” jevrejskih preduzeća mora biti završena do kraja godine.

Zabrana posedovanja imovine

U Nemačkoj Jevrejima zabranjeno da poseduju bilo kakvu imovinu.

Filma ”Jud Süß”

Na filmskom festivalu u Veneciji (Biennale) prikazana premijera antisemitskog filma “Jud Süß”

Varšavski geto

U Varšavi izgrađen geto za Jevreje.

Italija objavljuje rat Grčkoj

Italija objavljuje rat Grčkoj i započinje invaziju iz Albanije.

Mađarska u Trojnom paktu

Mađarska se pridružila Trojnom paktu.

Institut za istraživanje jevrejskog pitanja

Nemački glavni ideolog Alfred Rozenberg otvara u Frankfurtu Institut za istraživanje ”jevrejskog pitanja” (Institut für die Erforschung der Judenfrage)

Hitler naređuje invaziju i okupaciju Jugoslavije

Hitler naređuje invaziju i okupaciju Jugoslavije. Antisemitski zakoni u Rumuniji razdvajaju Jevreje od ostale populacije.

Invazija na Grčku i Jugoslaviju

Izvedena invazija na Grčku i Jugoslaviju.

Proglašenje Nezavisne države Hrvatske

Proglašenje „Nezavisne države Hrvatske“ u kojoj ustaše dolaze na vlast.

Nemački rasni zakoni u Istočnoj Evropi

Nemački rasni zakoni (Nürnberger Gesetze) prošireni na sve okupirane teritorije u Istočnoj Evropi.

Operacija Barbarosa

Nemačke trupe napale Sovjetski Savez (početak „Operacije Barbarosa“)

Pogrom u Jašiju

Pogrom u Jašiju u Rumuniji: rumunski vođa Jon Antonesku naređuje da se grad Jaši ”očisti” od Jevreja. 13.266 Jevreja ubijeno uglavnom od strane rumunske policije.

Masakr u Lavovu

SS jedinice u masakru u Lavovu (Ukrajina) ubile 7.000 lica.

Masakr u Kišinjevu

Rajnhard Hajdrih dobija nalog za uništenje Jevreja u zapadnoj i centralnoj Evropi. SS jedinice ubijaju 12.000 Jevreja u Kišinjevu (Moldavija).

Atlanska povelja

Ruzvelt i Čerčil proklamuju „Atlansku povelju” koja sadrži načela za novi poredak nakon rata.

film Večiti Jevrejin

Svi bioskopi u Holandiji obavezni da prikazuju antisemitski film „Večiti Jevrejin”.

Masakr u Kamjanjec Podiljsku

27-28.08.1941. - Masakr u Kamjanjec Podiljsku: SS jedinice ubijaju 23.500 Jevreja (14-16.000 jevrejskih izbeglica iz Poljske i Sovjetskog Saveza proterane iz Mađarske na sovjetske teritorije pod nemačkom okupacijom, i lokalnih Jevreja)

Jevreji stariji od 6 godina nose žutu traku

Identifikacija svih Jevreja starijih od 6 godina žutom trakom.

Masakr u Babi Jaru

U Babi Jaru u blizini Kijeva (Ukrajina) SS jedinice ubijaju 33.000 Jevreja.

Odmah izvršiti izdanu naredbu

Jevreji koji odmah ne izvrše izdanu naredbu biće poslani u koncentracioni logor.

Masakr u Odesi

Masakr u Odesi: rumunski vojnici ubijaju 45.000-50.000 Jevreja a preostalih 35.000-40.000 zarobljavaju i odvode u geto. Nemačke trupe takođe učestvuju u masakru, od 22. do 24.10.1941. godine.

Zabrana emigriranja

Tokom trajanja rata nemačkim Jevrejima zabranjeno da emigriraju.

Deportacija Jevreja na Istok

Doneta naredba da se od 01.11. do 04.11.1942. deportuje 50.000 Jevreja iz ”Starog Rajha” (teritorija Nemačke pre 1938. godine), Austrije i Češke-Moravske na Istok (na teritorije oko Rige i Minska). Deportovane grupe od po 1.000 ljudi iz različitih gradova Trećeg Rajha. (Izvor: IMT, PS-3921)

Jevreje koji ne rade važne poslove poslati na istok

Doneta odluka da u narednim mesecima Jevreje koji nisu zaposleni u preduzećima od posebne važnosti za privredu treba poslati u istočne teritorije. Imovina tih Jevreja pripašće nemačkom Rajhu.

Osnovan logor Terezin

Nacisti osnovali koncentracioni logor u Terezinu (Češka/Bohemia).

Uredba o proterivanju i eksproprijaciji imovine

Doneta Uredba koja u Nemačkoj omogućava proterivanje Jevreja i eksproprijaciju njihove imovine.

Kamioni-gasne komore

U blizini Bodgošča (nemački: Blomberg; anektirana teritorija Poljske) SS jedinice ubijaju Jevreja koristeći kamione sa postrojenjima za gasifikaciju.

Perl Harbur

Bombardovan Perl Harbur. Dan kasnije Amerika i Japan jedna drugoj objavile rat.

Osnovan logor Sajmište

Osnovan koncentracioni logor Sajmište "Judenlager Semlin" u Beogradu.

Nemačka objavljuje rat SAD

Nemačka objavljuje rat Sjedinjenim Američkim Državama.

Zabrana upotrebe telefona

Jevrejima zabranjeno da koriste javne telefone.

Vanzejska konferencija

Održana Vanzejska konferencija. Vođena diskusija o organizaciji ubistva evropskih Jevreja.

Racija u Novom Sadu

Racija u Novom Sadu i Šajkaškoj. U ovom masakru mađarske snage ubijaju 3.500 ljudi (od kojih 1.200 Jevreja), 21-23.01.1942.

Transporti iz Francuske i Slovačke u Aušvic

Prvi veliki transporti Jevreja iz Francuske i Slovačke stižu u Aušvic-Bikernau. Od osnivanja koncentracioni logor Aušvic uvećan je da bi mogao da primi više zarobljenika nego što je prvobitno planirano. Nakon što su Nemci odlučili da ubiju sve Jevreje u Evropi, Hajnrih Himler je odlučio da Aušvic-Bikernau bude centralno mesto masovnih ubistava. Stoga je komandant logora Hes naredio izgradnju dve gasne komore. Od leta 1942. godine Aušvic postaje osnovna destinacija za transport gotovo svih evropskih Jevreja. Približno milion Jevreja je ubijeno u Aušvicu.

Akcija Rajnhart

Sistematsko ubijanje poljskih Jevreja (Akcija Rajnhart) počinje dolaskom prvih vozova u logor za istrebljenje Belzec.

Sistematsko ubijanje Jevreja u Aušvicu

Sistematsko ubijanje Jevreja iz cele Evrope počinje u Aušvicu dolaskom prvih deportacionih vozova.

Zabrana korišćenja javnog prevoza

Jevrejima zabranjeno da koriste javni prevoz.

Prvo masovno ubijanje Jevreja gasom

Prvo dokumentovano masovno ubijanje 1.500 Jevreja gasom u Aušvic-Birkenau.

Svi Jevreji na Sajmištu ubijeni

Krajem maja 1941. svi jevrejski zatočenici na Sajmištu ubijeni upotrebom gasnog kamiona ”dušegupke”.

Zabrana slanja poklona ili novca Jevrejima

Zabranjeno slanje poklona ili novca Jevrejima i drugima koji su proterani.

Deportacije iz Amsterdama u Aušvic

Početak deportacije iz Amsterdama u Aušvic-Birkenau.

Deportacija iz Pariza

12.000 Jevreja uhapšeno u Parizu da bi bili deportovani na istok.

Deportacije iz Varšavskog geta u Treblinku

Početak deportacije Jevreja iz Varšavskog geta u Treblinku.

Deportacija iz NDH u Aušvic

Deportacija 5.000 Jevreja iz Nezavisne države Hrvatske u Aušvic, od 13. do 27.08.1942.

Govor Tomasa Mana

Putem BiBiSi radio programa čuveni nemački pisac i dobitnik Nobelove nagrade Tomas Man se obraća Nemcima i govori protiv sistematskog ubijanja Jevreja.

Deportacije iz nemačkih logora u Aušvic

Tokom novembra doneta odluka da se Jevreji iz svih koncentracionih logora na teritoriji nemačkog Rajha deportuju u logore Aušvic ili Lublin.

Vermarht zauzima južnu Francusku

Vermarht zauzima južni deo Francuske (Višijevska Francuska).

Konferencija u Kazablanki

Konferencija u Kazablanki (14-21.01.1943): Saveznici odlučili da prihvate samo bezuslovnu predaju Nemačke.

Racija u Marselju

Velika racija u Marselju: 40.000 Jevreja uhapšeno za deportaciju.

Poraz Nemačke u Staljingradu

6. nemačka armija kapitulirala u Staljingradu.

Deportacija iz Jugoslavije i Grčke u Treblinku

7.144 Jevreja iz Jugoslavije (Makedonija i južna Srbija) i 4.800 Jevreja iz Grčke (Trakija i Makedonija) koje su bile pod bugarskom okupacijom, deportovani u logor smrti Treblinka. (18-23.03.1943)

Ustanak u Varšavskom getu

Početak ustanka u Varšavskom getu. Trajao je do 16.05. kada je ceo geto razrušen od strane nacista. 50.000 Jevreja je stradalo tokom ustanka.

Deportacija iz Zagreba u Aušvic

Deportacija 2000 Jevreja uglavnom iz Zagreba u Aušvic.

Deportacija dece iz Holandije

Nemci deportovali 1.250 dece mlađe od 16 godina iz Holandije u logor smrti Sobibor i ubili ih gasom.

Operacija „Haski”

Početak operacije „Haski” (“Husky”) - Američki i britanski vojnici se iskrcali na Siciliju.

Kapitulacija Italije

Italija kapitulira.

Italija objavljuje rat Nemačkoj

Italija objavljuje rat Nemačkoj.

Deportacija iz Rima u Aušvic

Početak deportacije 1.000 Jevreja iz Rima u koncentracioni logor Aušvic.

Teheranska konferencija

Teheranska konferencija (28.11- 01.12.1943): Staljin, Ruzvelt i Čerčil postižu dogovor o uređenju Evrope posle rata.

Nemačka okupira Mađarsku

Vermarht okupira Mađarsku.

Rasni zakoni u Mađarskoj

Nemački okupatori uvode rasne zakone u Mađarskoj da bi isključili Jevreje iz privrede.

Mađarski Jevreji nose žutu traku

Mađarski Jevreji obavezni da nose žutu traku sa Davidovom zvezdom.

Jevreji iz Mađarske u Aušvicu

Dolazak prvih Jevreja iz Mađarske u koncentracioni logor Aušvic-Birkenau.

Invazija na Normandiju

Početak savezničke invazije na Normandiju.

Poslednji transport iz Mađarske za Aušvic

Poslednji transport Jevreja iz Mađarske. Od kraja aprila do početka jula 435.000 Jevreja (424.000 prema memorijalnom centru Jad Vašem) iz Mađarske i teritorija pod mađarskom okupacijom (kao delovi Vojvodine) deportovano u logor smrti Aušvic-Birkenau, gde je većina njih odmah ubijena.

Crvena armija oslobađa Majdanek

Crvena armija oslobađa logor smrti Majdanek u blizini Lublina.

Ubijeno 6000 Roma u Aušvicu

Tokom tri dana nacisti ubijaju 6.000 Sinta i Roma gasom u logoru Aušvic-Birkenau.

Deportacija iz Terezina u Aušvic

Početak deportacije 18.000 Jevreja iz koncentracionog logora Terezin u logor smrti Aušvic-Birkenau.

Jevrejima zabranjeno da koriste zajedničke prostorije za grejanje

Jevrejima zabranjeno da koriste zajedničke prostorije za grejanje u nemačkom Rajhu.

Naredba o prikrivanju tragova zločina

Hajnrih Himler naređuje zaustavljanje ubijanje gasom u Aušvic-Birkenau, prikrivanje tragova i deportaciju preostalih zatočenika u koncentracione logore Dahau i Bergen-Belzen.

Crvena armija oslobađa Aušvic

Crvena armija oslobađa Aušvic sa preostalih 7.600 zatvorenika.

Konferencija na Jalti

Konferencija na Jalti (04-11. februara 1945)

Američke trupe oslobađaju Buhenvald

Američka vojska oslobađa koncentracioni logor Buhenvald.

Američke trupe oslobađaju Mauthauzen

Američke trupe oslobađaju koncentracioni logor Mauthauzen.

Kapitulacija Nemačke

Kapitulacija nacističke Nemačke.

Formiran Međunarodni sud

Velika Britanija, Sovjetski Savez, SAD i Francuska formiraju Međunarodni vojni sud (MVS). Po prvi put u istoriji oformljen je sud da bi kaznio zločince za kršenje međunarodnog prava. Sud je bio zadužen za:
- Zločine protiv mira
- Ratne zločine
- Zločine protiv čovečnosti

Suđenje u Nirnbergu

21 važnih nacističkih vođa i funkcionera, kao i šest kriminalnih organizacija, pred Međunarodnim vojnim sudom u Nirnbergu. Sud u Ninbergu osuđuje 12 ratnih zločinaca na smrt, 3 na doživotnu robiju, 4 dobijaju različite presude i 2 su oslobođeni optužnice. (od 20.11.1945. do 01.10.1946.)

Proglašenje države Izrael

Proglašenje države Izrael.

Prvi Treblinka proces

Prvi tzv. Treblinka proces u Frankfurtu (1950-1951)

Suđenje Ajhmanu u Izraelu

Suđenje Ajhmanu u Izraelu 11.04.1961 - 15.12.1961. Ajhman proglašen krivim i osuđen na smrt.

Prvi Aušvic proces

Početak prvog „Aušvic procesa” - suđenje 22 stražara i upravnika logora.

Drugi Treblinka proces

Drugi Treblinka proces u Dizeldorfu (1964-1965)

Treći Treblinka proces

Treći Treblinka proces u Dizeldorfu. (1969-1970)

Pristupanje Trojnom paktu

Jugoslovenska vlada potpisala pristupanje Trojnom paktu.

Vojni puč u Beogradu

Vojni puč u Beogradu i obrazovanje vlade generala Dušana Simovića.
Hitler donosi odluku da se Jugoslavija bezobzirno vojnički porazi i uništi kao država uz pomoć suseda i unutrašnjih neprijatelja.

Napad nacističke Nemačke i njenih saveznika na Jugoslaviju

Napad nacističke Nemačke i njenih saveznika na Jugoslaviju otpočeo je razornim bombardovanjem Beograda sa više stotina aviona. U toku bombardovanja 6., 7., 11. i 12. aprila ubijeno je preko 2.000 stanovnika i uništen veliki broj zgrada i kulturnih objekata.

Proglašenje Nezavisne Države Hrvatske

Proglašenje Nezavisne Države Hrvatske u Zagrebu uporedo sa ulaskom nemačkih vojnih jedinica.

Nemačke jedinice u Beogradu

Prve nemačke jedinice su ušle u Beograd; Početak pljački radnji i stanova od nemačkih vojnika i folksdojčera. Na meti je posebno jevrejska imovina.

Formiranje vojne komande

Formiranje Oblasne vojne komande 599 za Beograd (Feldkommandantur 599) na čelu sa komandantom pukovnikom Ernst-Moric von Kaisenbergom (Ernst-Moritz von Kaisenberg). Formiranje Operativne grupe Policije bezbednosti i Službe bezbednosti (Einsatzgruppe Sipo-SD (Einsatzgruppe Sipo)) na čelu sa SS-pukovnikom Vilhelmom Fuksom (Wilhelm Fuchs): uspostavljanje Operativne komande Policije bezbednosti i Službe bezbednosti,na čelu sa SS-majorom Karlom Krausom. Najvažnija policijska služba u okviru obe komande je bio četvrti odsek (Gestapo). U okviru Gestapoa formiran je referat za Jevreje, kojim je rukovodio SS-poručnik Fric Štrake (Fritz Stracke).

Početak registracije Jevreja

Proglas šefa Operativne grupe policije kojim se Jevrejima pod pretnjom smrti naređuje da se 19.aprila jave u Požarnoj komandi na Tašmajdanu. Time je počelo registrovanje i obeležavanje Jevreja žutim trakama oko rukava.

Kapitulacija Jugoslovenske vojske

Potpisivanje bezuslovne kapitulacije Jugoslovenske vojske.

Početak prisilnog rada Jevreja

Početak prisilnog rada Jevreja na čišćenju ruševina i otkopavanju leševa poginulih u bombardovanju. Otpuštanje Jevreja iz javnih službi.

Obrazovanje nemačke vojne uprave u Srbiji

Obrazovanje nemačke vojne uprave u Srbiji (obuhvata veći deo Srbije sa severnim Kosovom i Banatom).

Dragomir-Dragi Jovanović imenovan za izvanrednog komesara Beograda

Dragomir-Dragi Jovanović imenovan za izvanrednog komesara Beograda. Početak obnove rada beogradske policije.

Vojna komanda i dogovor Italije i Nemačke

General Helmut Ferster (Helmuth Foerster) preuzeo dužnost Vojnoupravnog komandanta Srbije. Na čelu Upravnog štaba je Harald Turner. Na čelu Vojnog štaba je pukovnik Gravenhorst. Dogovor Nemačke i Italije u Beču o podeli jugoslovenske državne teritorije.

Antijevrejske mere: snabdevanje vodom i kupovanje robe

Naredba vojnog komandanta Beograda Von Kaisenberga da svi Jevreji u Beogradu mogu kupovati samo posle 10.30 časova, da mogu na javnim česmama da se snabdeju vodom tek posle ostalih građana “arijevaca” i zabranjuje se svim trgovcima da ispod ruke prodaju robu Jevrejima. Za prekršaje je predviđena novčana kazna, zatvor ili slanje u u koncentracioni logor.

Antijevrejske mere: zabrana vožnje tramvajima

Na tramvajima su istaknuti natpisi da je Jevrejima zabranjena vožnja.

Antijevrejske mere: poziv za registrovanje

Poziv Jevrejima da se jave na Kalemegdanu radi registrovanja.

Kolaboracionistička uprava u Srbiji

Formiranje Saveta komesara, prve kolaboracionističke uprave u Srbiji, na čelu sa Milanom Aćimovićem koji je bio i na čelu Ministarstva unutrašnjih poslova.

Formiranje srpske žandarmerije

Formiranje Komande žandarmerije, pod kojom je do kraja maja bilo oko 3.000 žandarma

Kolaboracionistička vlast u Beogradu

Naredbom Milana Aćimovića obrazovana je Uprava grada Beograd na čelu sa Dragim Jovanovićem kao glavna srpska upravna i policijska vlast u Beogradu. Njen najvažniji policijski organ je bilo Odeljenje Specijalne policije čiji sedmi odsek je bio zadužen za sprovođenje mera protiv Jevreja i Cigana (Roma). Na čelu je bio policijski komesar Jovan Nikolić.

Novo Vreme

Počeo da izlazi glavni dnevni list “Novo Vreme”.

Antijevrejske mere: zabrana upotrebe telefona

Naređenje nemačke Oblasne vojne komande da Jevreji ne smeju posedovati telefone i služiti se njima.

Antijevrejske mere: zabrana posedovanja foto aparata i frižidera

Naređenje Upravnika grada Beograda da Jevreji ne smeju posedovati foto-aparate i frižidere.

Antijevrejske mere: Objavljivanje “Naredbe koja se odnosi na Jevreje i Cigane”

Objavljivanje “Naredbe koja se odnosi na Jevreje i Cigane” u Listu uredaba Vojnog zapovednika u Srbiji. Kodifikovane su sve dotadašnje antijevrejske mere. Postavljeni komesari koji ”upravljaju” jevrejskim preduzećima i radnjama. Iste mere se odnose i na Rome.

Eksplozija u Smederevu

Velika eksplozija lagerovane municije u Smederevu. Uništen je veći deo grada sa preko 2.000 žrtava.

Napad Nemačke na Sovjetski Savez

Napad Nemačke i njenih saveznika i satelita na Sovjetski Savez. Početak masovnog i sistematskog ubijanja Jevreja. Masovna hapšenja pripadnika Komunističke partije Jugoslavije i njihovih simpatizera. Sastanak Politbiroa Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije u Beogradu, koji je izdao proglas “Uništavajmo neprijatelja” sa pozivom na otpor okupaciji. Stvaranje komunističkih udarnih grupa po gradovima.

Otpor: formiranje Valjevskog partizanskog odreda

Formiranje Valjevskog partizanskog odreda

Otpor: diverzija na pruzi Niš-Leskovac

Diverzija na pruzi Niš-Leskovac.

Otpor: odluka o podizanju ustanka

Sastanak Politbiroa CK KPJ i donošenje odluke o podizanju opšteg ustanka u Jugoslaviji; slanje delegate u pojedine krajeve sa uputstvom za dizanje ustanka. Akcija presecanja glavnog voda Radio-stanice Beograd.

Streljanje 13 “komunista i Jevreja”

Oglas o streljanju 13 “komunista i Jevreja”. Sve jača antijevrejska propaganda i optuživanje Jevreja da su vođe i finansijeri “bandi”.

Otpor: prva oružana akcija partizana

Prva oružana akcija partizana: ubistvo dvojice žandarma u Beloj Crkvi.

Logor Banjica

Internirana prva grupa zatočenika u novoformiranom logoru u kasarni na Banjici - Koncentracioni logor Beograd/Anhaltelager Dedinje (Anhaltelager Dedinje). Logor je pod nemačkom komandom imao dva dela: veći za nemačke i manji za zatvorenike srpskih kvislinških vlasti. Upravnik srpskog dela logora bio je Svetozar Vujković. Logor postaje rezervoar talaca za sve masovnija streljanja.

Otpor: akcija paljenja novina

Akcija paljenja novina kod Karađorđevog parka.

Otpor: akcija paljenja nemačkih vojnih vozila

Velika akcija paljenja nemačkih vojnih vozila u garažama u Mileševskoj i Grobljanskoj ulici. Za odmazdu streljano 17 rodoljuba.

Streljanje 16 “komunista i Jevreja”

Proglas o streljanju 16 “komunista i Jevreja” zbog sabotaža u Beogradu.

Logor u Šapcu

Interniranje oko 1.100 Jevreja, izbeglica iz Srednje Evrope (Kladovski transport) u logoru u Šapcu (Pionirske barake na reci Savi).

Jevreji i Romi kao taoci

Naređenje Haralda Turnera, šefa Upravnog štaba Vojnog zapovednika Srbije, oblasnim i sreskim vojnim komadama da kao taoce za odmazde treba prvenstveno uzimati Jevreje i Rome.

Otpor: paljenje nemačkih vojnih vozila

Nekoliko paljevina nemačkih vojnih vozila u Beogradu i drugih vojnih objekata.

Otpor: akcija paljenja novina

Simultana akcija paljenja novina u raznim delovima Beograda.

Jačanje represije prema stanovništvu Beograda

Jačanje represije prema stanovništvu Beograda: produženje policijskog časa, za Jevreje još kraće od ostalog građanstva.
Streljanje 122 “komunista i Jevreja” zbog sabotaže na nemačkim vojnim vozilima.

Beograd da plati kaznu

Naređenje komandanta Beograda da grad zbog sabotaža plati kontribuciju od 10 miliona dinara.

Otpor: izlazi Bilten

Počeo da izlazi Bilten Glavnog štaba Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Jugoslavije

Uništeno selo Skela

Uništeno selo Skela.
Streljanje muških stanovnika i logoraša sa Banjice.

Obešeni rodoljubi na Terazijama

Streljanje zatim vešanje petorice rodoljuba na električne stubove na Terazijama.
Parada i zbor folksdojčerskih organizacija iz Beograda i Zemuna kod Tehničkog fakulteta.

Deportovanje Jevreja iz Banata u Beograd

Deportovanje Jevreja iz Banata u Beograd od 18. avgusta do 20. septembra.

Logor Topovske šupe

Formiranje logora za Jevreje u Topovskim šupama na Autokomandi u Beogradu.
Interniranje banatskih, zatim i beogradskih jevrejskih muškaraca.

Nedić na čelu “Vlade narodnog spasa”

Komandant Srbije imenovao “Vladu narodnog spasa” na čelu sa generalom Milanom Nedićem.

Otpor: oslobođenje Loznice

Udružene snage oba pokreta otpora, partizanskog i rojalističkog, oslobodile su Loznicu.

Streljanje 50 komunista

Streljanje 50 komunista zbog ubistva nemačkog vojnika u Beogradu.

Novi talas hapšenja

Naređenje Komandanta Srbije da se “pohapse svi aktivni oficiri i podoficiri, svi Jevreji i Cigani”.
Novi talas hapšenja i interniranja Jevreja u logor Topovske šupe, delom i u logor na Banjici.

Ustanak se rasplamsava

Odlazak Centralnog komiteta KPJ i komandanta Glavnog štaba partizanskih odreda Josipa Broza Tita iz Beograda na prostor zapadne Srbije.
Naređenje Adolfa Hitlera da se ustanak u Srbiji uguši najoštrijim sredstvima.
Naređenje Vrhovne komande nemačkih oružanih snaga da se u Srbiji strelja 100 “komunista” za poginulog i 50 za ranjenog nemačkog vojnika ili folkdojčera.

Streljanje 187 Jevreja

Streljanje 187 Jevreja iz logora na Banjici.

General Franc Beme imenovan da uguši ustanak

Imenovanje generala Franca Bemea (Franz Boehme) za Opunomoćenog komadanta u Srbiji sa zadatkom da uguši ustanak u Srbiji.

Četničko-partizanski napad na Šabac

Nauspeli četničko-partizanski napad na Šabac od 21. do 23. septembra.

Masovne odmazde nad stanovništvom

Prelazak nemačke 342. divizije iz Srema u Šabac i početak masovnog interniranja i streljanja stanovništva.

Streljanje 2200 talaca iz logora Topovske šupe i logora u Šapcu

Naređenje generala Bemea da se za poginulog 21 nemačkog vojnika obezbedi iz logora u Šapcu i Beogradu (Topovske šupe) 2.100 zatvorenika, prvenstveno Jevreja i komunista. Zbog smrti još jednog vojnika broj je povećan na 2.200.

Streljanja Jevreja iz logora Topovske šupe

9. i 11. oktobra: početak streljanja Jevreja iz logora Topovske šupe na putu Pančevo-Jabuka u južnom Banatu.

Plan o velikom koncentracionom logoru

Naređenje o izgradnji velikog koncentracionog logora u Zasavici za interniranje ustanika, stanovnika sa ustaničkih područja i svih preostalih Jevreja i Roma.

Novi talas hapšenja

Naređenje generala Bemea da se u celoj Srbiji pohapse kao taoci svi komunisti i sumnjivi, svi Jevreji i deo nacionalista i demokrata. Logor u Topovskim šupama je postao glavni rezervoar jevrejskih talaca za streljanja.

Streljanje talaca iz logora u Šapcu

12. i 13. oktobra: streljanje talaca iz logora u Šapcu u Zasavici. Streljano 750 Jevreja iz Kladovskog transporta, 84 Roma, i nekoliko Srba.

Masovna streljanja u Kraljevu

U periodu od 15. do 20. oktobra, zbog gubitaka u borbi sa partizansko-četničkim jedinicama koje su opsedale Kraljevo, u gradu je streljano 2.194 talaca.

Streljanje “200 komunista i Jevreja” u Beogradu

Zbog napada na dvojicu nemačkih vojnika u Beogradu streljano je “200 komunista i Jevreja”.

Masovna streljanja u Kragujevcu

Zbog poginulih nemačkih vojnika u tri sela oko Kragujevca streljano 415 Srba. Streljanje nastavljeno narednih dana u Kragujevcu.

Masovna streljanja u Kragujevcu nastavljena

20. i 21. oktobra u Kragujevcu streljano 2.381 osoba, među njima i 37 Jevreja.

Otvaranje Antimasonske izložbe u Beogradu

Otvaranje Antimasonske izložbe u Beogradu - vrhunac antijevrejske propagandne kampanje.

Masovno streljanje Jevreja i Roma iz logora Topovske šupe

Masovno streljanje Jevreja i Roma iz logora u Topovskim šupama na stratištima u južnom Banatu, od 27. do 30. oktobra

Priprema logora na Beogradskom sajmištu

Naređenje generala Boehmea da se zbog poplave novi logor, umesto u Zasavici, uredi na Beogradskom sajmištu. Dobijanje saglasnost vlade Nezavisne Države Hrvatske da se logor uredi na Beogradskom sajmištu (područje grada Zemuna).

Početak sukoba partizanskog i rojalističkog pokreta otpora

Početak otvorenog sukoba partizanskog i rojalističkog pokreta otpora.

Streljanje 100 ”komunista i Jevreja”

Streljanje “100 komunista i Jevreja” zbog napada na nemačkog stražara.

Ofanziva nemačkih snaga

Ofanziva nemačkih snaga na partizansku slobodnu teritoriju u zapadnoj Srbiji.

Poraz partizanskih snaga i povlačenje

Poraz partizanskih snaga i povlačenje u italijansku okupacionu zonu.

Jevreji i Romi će biti prebačeni u koncentracioni logor na Sajmištu

Izveštaj generala Bemea da će svi Jevreji i Romi biti prebačeni “u koncentracioni logor kraj Zemuna” (Beogradsko sajmište).

Početak interniranja svih Jevreja u Jevrejski logor Zemun

Početak interniranja svih Jevreja iz Srbije, uglavnom žena i dece, u novoformirani Jevrejski logor Zemun (Judenlager Semlin -Judenlager Semlin)

Interniranje beogradskih Jevreja i Roma u logor na Sajmištu

Od 8. do 13. decembra: Interniranje beogradskih Jevreja u logor na Sajmištu.
Interniranje romskih žena i dece u istom logoru u posebnom paviljonu.

Jevreji iz logora Banjica prebačeni na Sajmište

Prebacivanje Jevrejki iz logora na Banjici u logor na Sajmištu.
Komesarska uprava jevrejskog kućnog i zemljišnog poseda iz Štaba Generalnog opunomoćenika za privredu u Srbiji Franca Nojhauzena (Franz Neuhausen), počela je procenu i prodaju jevrejske imovine.

Smrtna kazna onome ko pomaže Jevreje

Objavljivanje “Uredbe koja se odnosi na primanje na konak Jevreja”, kojom je pod pretnjom smrtne kazne zabranjeno primanje na konak ili sakrivanje Jevreja i naređena je predaja sve jevrejske imovine poverene na čuvanje.

Jevreji iz logora u Šapcu prebačeni na Sajmište

Iz logora u Šapcu u logor na Sajmištu upućeno je 312 jevrejskih žena i dece iz Kladovskog transporta i iz Šapca.

Jevreji iz logora u Nišu prebačeni na Sajmište

Deportovanje 282 jevrejskih žena i dece iz logora u Nišu u logor na Sajmištu.

Odluka u Berlinu: sve Jevreje u Srbiji ubiti u Srbiji

Donošenje odluke u RSHA (Glavni bezbednosni ured Rajha - Reichssicherheitshauptamt) u Berlinu da se Jevreji iz Srbije ubiju u samoj Srbiji. Dolazak iz Berlina u Beograd kamiona-gasne komore (dušegupke) i dvojice SS-podoficira koji će njome da upravljaju.

Deportovanje Jevreja iz Kosovske Mitrovice na Sajmište

Deportovanje oko 500 Jevreja iz Kosovske Mitrovice (iz Novog Pazara, Sjenice i Kosovske Mitrovice) u logor na Sajmištu.

Prve žrtve ”dušegupke” iz Jevrejske bolnice na Dorćolu

Od 19. do 22. marta: ubijanje 700-800 Jevreja (bolesnika, lekara, bolničkog osoblja i njihovih porodica) iz Jevrejske bolnice na Dorćolu. Prva upotreba ”dušegupke” - vozeći se specijalnim kamionom preuređenim u pokretnu gasnu komoru, žrtve su ugušene gasom na putu ka vojnom strelištu u Jajincima, gde su ih čekale pripremljene rake.

Puštanje preostalih Roma iz logora na Sajmištu

Krajem marta: puštanje preostalih Roma iz logora na Sajmištu. U međuvremenu najmanje 60 romskih zatočenika umrlo od zime, bolesti i gladi.

Početak ubijanja svih Jevreja u logoru Sajmište

Krajem marta - početkom aprila: Početak akcije ubijanja svih jevrejskih zatočenika logora na Sajmištu na putu između logora i strelišta u Jajincima gušenjem u ”dušegupci”.

Osnovan Biro za jevrejske stanove

Oblasna vojna komanda 599 je osnovala Biro za stanove (Wohnungsamt - Wohnungsamt) koji će dodeljivati jevrejske stanove.

Ubijanje poslednje grupe Jevreja iz logora

Ubijanje poslednje grupe Jevreja iz logora. Ukupno je ubijeno 6.320 jevrejskih zatočenika gušenjem u ”dušegupci” - kamionu mobilnoj gasnoj komori.

Memorandum Frica Rademahera: “jevrejsko pitanje u Srbiji više nije aktuelno”

Prema memorandumu Frica Rademahera (Fritz Rademacher) iz nemačkog ministarstva inostranih poslova “jevrejsko pitanje” u Srbiji više nije aktuelno.

Izveštaj Emanuela Šefera: više nema ”jevrejskog pitanja”

Izveštaj Emanuela Šefera (Emanuel Schaefer) generalu Valteru Kuntceu (Walter Kuntze) da u Srbiji više nema “jevrejskog pitanja”.

Streljanje preostalih Jevreja iz bolnica u Beogradu

2. i 3. jula: Odvođenje i streljanje Jevreja iz bolnica u Beogradu: 5 iz bolnice Beogradske trgovačke omladine i 17 iz Duševne bolnice u Beogradu.

Izveštaj Haralda Turnera: ”Srbija - jedina zemlja u kojoj je jevrejsko i cigansko pitanje rešeno”

Izveštaj Haralda Turnera (Harald Turner) generalu Aleksander Leru (Alexander Loehr) da je Srbija “jedina zemlja u kojoj je jevrejsko i cigansko pitanje rešeno”.

Streljanje preostalih Jevreja iz bolnice u Kovinu

Streljanje 11 jevrejskih bolesnika iz Duševne bolnice u Kovinu.

Uspostavljanje komande Prihvatnog logora Zemun

Uspostavljanje komande novog logora na Beogradskom sajmištu, Prihvatnog logora Zemun (Anhaltelager Semlin) od osoblja Gestapoa iz Beograda.

Početak rada Prihvatnog logora

Dolazak prve grupe zarobljenih partizana iz Čačka u Prihvatni logor Zemun, njih 117, a zatim novih velikih grupa iz logora u Srbiji i ustaškog logora Jasenovac. Zatočenici su zatim deportovani u logore u Norveškoj, Grčkoj, u koncentracione logore Mauthauzen, Aušvic, u radne logore u Boru i Trepči, na egzekucije u Jajince i razna mesta u Sremu. Od 1943. u logor su stizali i zatočenici iz Grčke i Albanije radi upućivanja u druge nemačke logore.

Transport Jevreja iz Splita

Dolazak grupe od 145 Jevreja iz Splita (86 muškaraca i 59 žena sa decom).

Sonderkommando 1005 - sakrivanje tragova zločina

Od novembra 1943 do marta 1944. posebna komanda Sonderkommando 1005 radi na uništavnju leševe ubijenih u Jajincima, sa ciljem sakrivanja tragova zločina.

Bombardovanje logora

Bombardovanje logora od angloameričke avijacije. Pogibija i ranjavanje nekoliko stotina zatočenika 16. i 17. aprila 1944.

Gestapo predaje Sajmište ustaškoj policiji

Gestapo je logor predao na upravu ustaškoj policiji.

Transporta 440 Jevreja sa Kosova i Metohije

Dolazak transporta iz Prištine sa 440 Jevreja sa Kosova i Metohije i jevrejskih izbeglica uhapšenih u Crnoj Gori.

Deportovanje Jevreja iz Prištine

Deportovanje grupe iz Prištine u koncentracioni logor Bergen–Belsen.

Deportovanje grupe iz Prištine u koncentracioni logor Bergen–Belsen

Deportovanje grupe iz Prištine u koncentracioni logor Bergen–Belsen.

Oslobođenje Beograda

Oslobođenje Beograda od strane Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije i Crvene armije.

Formiranje Anketne komisije za utvrđivanje zločina

Novembar 1944: formiranje Anketne komisije za utvrđivanje zločina u logoru na Sajmištu; ekshumacije leševa na Jevrejskom groblju u Zemunu i na Bežanijskom groblju.

Vremenska linija 2:
Holokaust u Srbiji pod nemačkom okupacijom i logor na Sajmištu

Okupacija, otpor, stradanje i Holokaust

dr Milan Koljanin
istoričar